De provincie Zeeland is rijk bedeeld met monumenten; er is geen provincie met zoveel gebouwde monumenten per inwoner. Zeeland telt 3.716 rijksmonumenten, ruim 800 gemeentelijke monumenten en 17 beschermde stads- en dorpsgezichten.
Deze monumentale rijkdom weerspiegelt de unieke Zeeuwse geschiedenis en de strategische ligging tussen de Noordzee en de Scheldemonden. De functionele typologie in Zeeland is onlosmakelijk verbonden met de strijd tegen het water en de maritieme macht. De bloeiperiode van de VOC in Middelburg bracht statige pakhuizen en patriciërswoningen voort, terwijl vestingswerken in Zierikzee, bunkers uit de Tweede Wereldoorlog vormen een rauw contrast met de agrarische ontwikkeling. Monumentale boerderijen en molens domineren nog altijd het polderlandschap als symbolen van vruchtbare grond. De Zeeuwse monumenten vormen een tastbaar archief van verdediging, handel en innovatie.
Top 100 monumenten tot 1940
De “Top 100 van de Nederlandse monumenten” bevat de 100 belangrijkste rijksmonumenten tot het jaar 1940 in Nederland. De rangschikking werd in 1990 vastgelegd door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, tegenwoordig Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Van de lijst van de 100 belangrijkste monumenten staan 8 monumenten in Zeeland.
- Adres: Oude Haven 54
- Plaats: Zierikzee
- Status: Rijksmonument
- Opgeleverd: 1325, 1492
- Bouwstijl: Vroege Renaissance
- Functie: Militair
- Adres: Noordhavenpoort 2
- Plaats: Zierikzee
- Status: Rijksmonument
- Opgeleverd: 1325, 1559
- Bouwstijl: Vroege Renaissance
- Functie: Militair
- Adres: Meelstraat 6-8
- Plaats: Zierikzee
- Status: Rijksmonument
- Bouwstijl: Vroege Renaissance
- Functie: Bestuur
- Adres: Oostkerkplein 1
- Plaats: Middelburg
- Status: Rijksmonument
- Opgeleverd: 1667
- Architect: 's-Gravensande A. (Arent) van, Drijfhout B. (Bartholomeus), Jolijt L. (Louis), Post P. (Pieter)
- Bouwstijl: Classicisme
- Functie: Kerken
- Adres: Sint Bavostraat 5
- Plaats: Aardenburg
- Status: Rijksmonument
- Opgeleverd: 1220
- Bouwstijl: Gotiek
- Functie: Kerken
- Adres: Markt 5
- Plaats: Veere
- Status: Rijksmonument
- Opgeleverd: 1477, 1599
- Architect: Keldermans familie, Muyr (A.) Adriaen de, Spoorwater E. (Everaert of Evert)
- Bouwstijl: Gotiek
- Functie: Bestuur
Top 100 monumenten 1940-1958
In 2007 werd Top 100 monumenten 1940-1958 vastgesteld door het ministerie. Deze lijst omvatte de 100 waardevolste bouwwerken uit de Wederopbouwperiode die te zijner tijd benoemd konden worden tot rijksmonument en vanaf 2009 ook daadwerkelijk een rijksmonument werden.
Van de lijst staan 3 monumenten in Zeeland.
- Adres: Stationsplein 1
- Plaats: Vlissingen
- Status: Rijksmonument
- Opgeleverd: 1950
- Architect: Ravesteyn S. (Sybold) van
- Bouwstijl: Shake-hands
- Functie: Transport
Top 90 monumenten 1959-1965
In 2013 werd Het Beschermingsprogramma wederopbouw 1959-1965 vastgesteld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het is een lijst van 90 objecten uit de tweede helft van de wederopbouwperiode die vanaf eind 2013 zijn voorgedragen als nieuw rijksmonument.
Van de lijst staan 2 monumenten in Zeeland.
- Plaats: Zierikzee
- Status: Rijksmonument
- Opgeleverd: 1965
- Architect: Snip J.G.
- Bouwstijl: Modernisme
- Functie: Bruggen
Post 65 rijksmonumenten
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) startte op 4 september 2025 met het aanwijzingsprogramma van nieuwe, jonge rijksmonumenten uit de Post 65-periode, de jaren 1965 tot 1990. Vijftien locaties zijn daarbij voorgedragen als nieuwe rijksmonumenten uit een longlist van 1500 objecten. Het Stadhuis van Terneuzen (1972) is op 12 juni 2026 de eerste van de 15 geselecteerde locaties die officieel de status van Rijksmonument heeft gekregen.