Zuidhavenpoort

Architectuurgids Zeeland

Laatste berichten

De Zuidhavenpoort in Zierikzee behoort tot de Top 100 van de Nederlandse Rijksmonumenten. Dit architectonische icoon, gebouwd rond ca. 1325 is een zeldzaam voorbeeld van laatmiddeleeuwse defensieve bouwkunst. De stadspoort valt op door de robuuste vierkante toren, elegante arkeltorentjes en uniek gedecoreerd metselwerk. Het vormt een tastbare herinnering aan de strategische betekenis van Zierikzee.

Zuidhavenpoort

Zierikzee heeft haar middeleeuwse bouwkundige vestingvorm grotendeels behouden. Zes poorten gaven toegang tot de vesting. De Zuidhavenpoort is samen met de Noordhavenpoort en de Nobelpoort één van de overgebleven stadspoorten.

De Zuidhavenpoort vormde de toegang tot het eiland Duiveland. De kern van de stadspoort dateert uit het begin van de 14e eeuw. De hoofdmassa wordt gevormd door een zware bakstenen toren met een overwelfde doorgang. Architectonisch opvallend zijn de vier ronde arkeltorentjes op de hoeken, voorzien van ingesnoerde achtzijdige spitsen. Het gevelbeeld wordt technisch gedefinieerd door het gebruik van groen gesinterde baksteenkoppen, die in een ruitvormig patroon zijn ingemetseld—een procedé waarbij door oververhitting in de oven een glasachtige, weerbestendige laag ontstond.

In de periode 1491-1492 onderging de poort een grote transformatie. De bovenbouw werd gewijzigd en de noordzijde werd versterkt met een muursectie bekleed met natuursteen, inclusief een extra arkeltoren aan de havenzijde.

Restauratie en historiserende reconstructie

De huidige staat van de poort is sterk beïnvloed door ingrepen in de 18e en 20e eeuw. Tussen 1774 en 1779 werd het muurwerk aan de zuidwest- en oostzijde vernieuwd, waarbij de oorspronkelijke natuurstenen hoekblokken grotendeels verloren gingen. In 1772 werd het tentdak bekroond met een zeskantig open koepeltje op de bestaande kapconstructie, die zelf uit twee verschillende bouwfasen bestaat.

De meest ingrijpende wijziging voor het stadsbeeld vond plaats tijdens de restauratie van 1960-1970. Vanuit een historiserend oogpunt werden aangrenzende pakhuizen verwijderd om de stadsmuur te reconstrueren. Hierbij werd een overdekte weergang op gemetselde bogen opgetrokken op de fundamenten van de fragmentarisch aanwezige stadsmuur.

Sinds 1964 fungeert de poort tevens als klokkentoren voor het voormalige stadhuiscarillon (gegoten door Pieter van den Ghein I tussen 1550 en 1554), wat een extra functionele laag aan het militaire monument toevoegde

De dubbele ophaalbrug buiten de Zuidhavenpoort dateert in zijn huidige vorm van 1980.