Direct na de bevrijding van Walcheren ontwikkelde architect Willem van Tijen, in opdracht van De Schelde, waar zijn broer Henk van Tijen directeur was, een grootschalig woningbouw programma in Vlissingen. De woningen rond de Hendrick de Keyserstraat en Korenbloemlaan combineerden traditionele en moderne architectuur (shake-hands) en werden een belangrijk voorbeeld voor de naoorlogse volkshuisvesting in Nederland.
Eengezinswoningen De Schelde
Kort na de bevrijding van Walcheren in 1944 stond Vlissingen voor een enorme opgave. De oorlog had diepe sporen achtergelaten en de behoefte aan nieuwe woningen was groot. In deze periode kreeg architect Willem van Tijen zijn eerste grote naoorlogse woningbouwopdracht via zijn broer Henk van Tijen, directeur van de Koninklijke Maatschappij De Schelde. Voor De Schelde, destijds de grootste werkgever van Vlissingen, was voldoende woonruimte essentieel om werknemers te huisvesten en de wederopbouw van de scheepswerf te ondersteunen. Samen met zijn medewerker Ernest Groosman ontwierp Willem van Tijen een woonwijk die aansloot bij het kleinstedelijke karakter van Vlissingen. Het uitgangspunt was helder: betaalbare, functionele en kwalitatief hoogwaardige eengezinswoningen die snel gerealiseerd konden worden. De woningen voor het personeel van de Koninklijke Maatschappij de Schelde (KMS) werden verhuurd door de woningbouwver. Vereniging tot Verbetering van de Volkshuisvesting (V.V.V.)
Doordacht woningtype
Van Tijen en Groosman ontwikkelden twee gestandaardiseerde woningtypen. Het kleinere type van 230 m³ was bedoeld voor kleine gezinnen en beschikte over een ruime woonkamer, keuken, toilet, drie slaapkamers en een wasruimte. Het grotere type van 300 m³ bood dezelfde basisindeling, maar beschikte daarnaast over een extra woonruimte naast de keuken.
Dit extra vertrek was geen toevallige toevoeging. Het sloot aan bij de ideeën uit het door Van Tijen mede opgestelde Architectenprogramma uit 1944. Hierin werd benadrukt dat gezinsleden behoefte hadden aan een afzonderlijke ruimte om zich tijdelijk terug te kunnen trekken. Daarmee liep het ontwerp vooruit op veranderende woonwensen en gezinsstructuren.
Nieuwbouw Hendrick de Keyserstraat ca. 1948. Deel uitmakend van 'plan Bonedijke', een complex van 42 woningen in Vlissingen. Bron: Zeeuws Archief, Fotocollectie Vlissingen, nr 29175
Shake-hands architectuur
De woningen worden gerekend tot de zogenoemde “shake-hands architectuur”, een stijl waarin traditionele bouwvormen en moderne architectonische principes samenkomen. De eerste woningen kregen zadeldaken, witgeschilderde gevels en zorgvuldig ontworpen detailleringen. Traditionele elementen, zoals baksteenomlijstingen, werden gecombineerd met moderne kenmerken als doorlopende betonnen lateien en luifels. Van Tijen en Groosman besteedden veel aandacht aan de uitwerking van gevels, kozijnen en entrees. Het resultaat was een woningtype dat zowel herkenbaar als vernieuwend was.
Uitbreiding van het woonprogramma
Het succes van de eerste woningen leidde vrijwel direct tot vervolgopdrachten. Nog tijdens de bouw van de eerste 42 woningen werden elf extra woonblokken aanbesteed aan de Korenbloemlaan. In 1947 volgde daarnaast een omvangrijk plan voor ongeveer 200 woningen tussen de huidige Beatrixlaan en Irislaan.
Voor dit uitbreidingsgebied ontwierp Van Tijen een stedenbouwkundig plan met 196 eengezinswoningen, 28 ouderenwoningen en ruimte voor aanvullende bebouwing. Opvallend was dat de woningen niet langer voornamelijk twee-onder-een-kap werden gebouwd, maar vaker in rijen van zes tot acht woningen. Ook experimenteerde Van Tijen met licht gedraaide bouwblokken, waardoor een levendiger straatbeeld ontstond. Hoewel het volledige plan uiteindelijk niet werd gerealiseerd, bepaalde het in belangrijke mate de naoorlogse ontwikkeling van deze wijk.
Blijvende invloed op de Nederlandse woningbouw
Het Vlissingse woningtype bleek van grote betekenis voor de woningbouw. Toen Ernest Groosman, zoon van een Zeeuwse aannemer, zich later als zelfstandig architect vestigde, verspreidde hij het concept met verschillende gevelvarianten door heel Zeeland. Plaatsen als Kapelle, Axel, Aardenburg, Souburg, Bruinisse en Kruiningen kregen vergelijkbare woningen.
Ook Van Tijen zelf bouwde voort op de ervaringen uit Vlissingen. De plattegronden en ontwerpprincipes keerden vanaf 1949 terug in honderden woningen die hij realiseerde binnen het innovatieve RBM-bouwsysteem. Daarmee vormde het woningbouwproject voor De Schelde niet alleen een oplossing voor de woningnood in Vlissingen, maar ook een belangrijke bouwsteen in de ontwikkeling van de naoorlogse Nederlandse volkshuisvesting.
Projectdata
- Projectnaam: Woningbouw De Schelde – Van Tijen
- Adres: Hendrick de Keijserstraat, Korenbloemlaan
- Plaats: Vlissingen
- Status: Gerealiseerd
- Gerealiseerd: 1948
- Architect: Groosman E.F. (Ernest), Tijen W. (Willem) van
- Bouwstijl: Shake-hands
- Functie: Woningen




