Beeldenhuis Vlissingen

Het Beeldenhuis aan de Hendrikstraat 25 in Vlissingen is een rijksmonument met een indrukwekkende barokke voorgevel in Lodewijk XIV-stijl. De gevel werd in 1730 gerealiseerd in opdracht van koopman en bestuurder Johan van Westerwijck. Architect Jan Peter van Baurscheit de Jonge ontwierp de gevel. Hoewel slechts de gevel behouden bleef, geldt het monument als een bijzonder voorbeeld van architectonisch erfgoedbehoud in Zeeland.

Opdrachtgever en architect

Het Beeldenhuis werd in 1730 gebouwd aan de Dokkade in Vlissingen opdracht van Johan van Westerwijck. De uit Vlissingen afkomstige ondernemer verdiende in Nederlands-Indië. Na zijn terugkomst in Vlissingen in 1727 breidde hij zijn vermogen verder uit als bewindvoerder van de West-Indische Compagnie en als reder. Voor het ontwerp van een nieuwe voorgevel bij een bestaande woning aan de Dokhaven (nu de Jan Weugkade) deed hij een beroep op de Antwerpse beeldhouwer en architect Jan Peter van Baurscheit de Jonge. Deze architect was een van de voornaamste vertegenwoordigers van de Barok in Zuiderlijke Nederlanden. In Zeeland ontwierp hij na het Beeldenhuis nog; het Van Dishoeckhuis in Vlissingen (1733, in 1986 gesloopt), de Koepoort (1735-1739), buitenplaats ter Boede (1740) en Van de Perrehuis (1765)

De gevel en de beelden

De natuurstenen pilastergevel (gevel met vlakke, tegen de muur geplaatste sierzuilen) bestaat uit een uitbundige Lodewijk XIV-stijl. Het onderscheid zich door een rijke symbolische beeldtaal. Op het timpaan (driehoekig gevelvlak boven de middenpartij van de gevel) staat het familiewapen van Van Westerwijck met hiernaast tritons (mythologische zeegoden met een menselijk bovenlichaam en vissenstaart).

Bovenop het fronton (monumentale driehoekige gevelbekroning) staat een beeld van Neptunus (de Romeinse god van de zee), omringd door zeepaarden en vier allegorische figuren. In de kunst en architectuur van de barok werden dergelijke figuren vaak gebruikt om een symbolische boodschap uit te dragen. Bij het Beeldenhuis stellen de vier allegorische vrouwfiguren niet daadwerkelijk vier vrouwen voor, maar de toen 4 bekende werelddelen; Afrika, Europa, Azië en Amerika. Deze sculpturale decoraties benadrukten zowel de maritieme identiteit van Vlissingen als de wereldwijde handelsambities van de opdrachtgever Johan van Westerwijck..

Spookhuis

Het Beeldenhuis kreeg niet alleen architectonische betekenis, maar speelde ook een prominente rol in de lokale folklore. In 1735 pleegde Van Westerwijck zelfmoord. Op de dag van zijn overlijden was het linkerbeeld van de vrouwfiguur Afrika naar beneden gevallen en in stukken gebroken. Na zijn overlijden ontstonden verhalen over verschijningen in het pand. Hierdoor stond het gebouw generaties lang bekend als een spookhuis. Met name de geschiedenis rond het beeld van Afrika droeg bij aan de mystiek.

Sloop en herbouw gevel

Aan het begin van de twintigste eeuw kwam het gebouw in het gedrang door de uitbreiding van de scheepswerf Koninklijke Maatschappij De Schelde. In 1930 werd besloten het pand te slopen ten behoeve van verdere industriële ontwikkeling. Dankzij de inzet van erfgoedliefhebbers, gemeentebestuurders en met name stadsarchivaris H.G. van Grol ontstond kort voor de voorgenomen sloop een reddingsplan voor de monumentale gevel. De Schelde schonk de kostbare natuurstenen voorgevel aan de gemeente. Zij demonteerde deze zorgvuldig (steen voor steen), sloegen hem op en herbouwde deze in 1934 aan de Hendrikstraat.

Tijdens de restauratie werd het ontbrekende beeld van Afrika opnieuw vervaardigd door de Delftse beeldhouwer H.J. Etienne. Hij maakte het beeld uit zandsteen onder supervisie van prof. A.W.M. Odé. Door de herbouw van de gevel bleef een van de meest karakteristieke voorbeelden van achttiende-eeuwse barokarchitectuur in Vlissingen behouden.  

Projectdata


Laatst toegevoegde projecten

Petrakerk Kapelle

Stadskantoor Middelburg

Woningbouw De Schelde – Van Tijen

Strandpost Dishoek

Beeldenhuis Vlissingen

Machinewerf Vlissingen

Alle projecten in de Zeeland gebouwen gids