Kloveniersdoelen

De Doelen en de Schutterij in Middelburg

De oorsprong van het gebouw ligt bij de Middelburgse schutterij, de gewapende burgerwacht die verantwoordelijk was voor de openbare orde en stadsverdediging.

In de middeleeuwen kende Middelburg drie schuttersgilden:

• de handboogschutters van Sint-Sebastiaan (1352, Kromme Weele),
• de kruisboogschutters van Sint-Joris (1352, Balans).
• Als reactie op de modernisering van de oorlogsvoering door de komst van het buskruit, werd in 1509 de Kloveniersschutterij opgericht.

Deze geweerschutterij droeg de naam van de ‘clover’ (een vroeg type musket) en won rond 1600 snel aan aanzien. Vanwege de behoefte aan een groter hoofdkwartier met een volwaardige schietbaan, wees het stadsbestuur een terrein aan het einde van de Langeviele toe. De bouw van de Kloveniersdoelen startte in 1607. De op het terrein lopende Domburgse Watergang werd hiervoor overwelfd. In 1611 werd het nieuwe, representatieve doelencomplex in gebruik genomen.

Maniëristische architectuur

Hoewel de architect van de Kloveniersdoelen onbekend is gebleven, getuigt de architectuur van een hoogwaardig ontwerp. De bouwstijl is het maniërisme dat zijn hoogtepunt had in 1590 tot 1630, ook wel late renaissance stijl genoemd. De voorgevel is opgetrokken uit baksteen, verfraaid met zandstenen speklagen en rustend op een robuuste zandstenen plint. De gevel wordt ritmisch doorbroken door 36 functionele en decoratieve sierankers.

Blikvanger is de monumentale Vlaamse topgevel boven het bordes, die wordt geflankeerd door twee voluten en horizontaal in drie segmenten wordt verdeeld door zandstenen waterlijsten. De gevel is rijk voorzien van iconografische elementen: Twee gebeeldhouwde stenen tonen de wapens van Middelburg en Zeeland. Een gevelsteen met twee gekruiste haakbussen en kogels verwijst rechtstreeks naar de schutterij. De top wordt bekroond door een fronton met een blank wapenschild en een vergulde adelaar. De toegang tot het pand wordt gevormd door een zandstenen dubbelbordes, uitgerust met een balustrade en versierd met vier leeuwen die eveneens de stedelijke en provinciale wapens dragen.