Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk – Tholen

Oorsprong van de kerk

De oorsprong van de Grote- of Onze Lieve Vrouwekerk in Tholen ligt vermoedelijk in de late 13e eeuw, toen de eerste katholieke kerk op deze locatie werd gesticht. In 1404 werd zij verheven tot kapittelkerk. Een eerdere kerk uit het midden van de 14e eeuw werd rond 1360 gesloopt; alleen het onderste deel van de toren bleef behouden.

Bouw in Brabantse gotiek

Na de stadsbrand van 1452 verkeerde de kerk in slechte staat, maar zij werd niet verwoest. Rond 1458 begon de bouw van het huidige schip en transept, mogelijk naar ontwerp van de Brusselse bouwmeester Evert Spoorwater, bekend van zijn werk aan grote Brabantse‑gotische kerken. Voor de overwelving werd gekozen voor een netgewelf in plaats van een kruisribgewelf, vanwege de slappe bodem. Dit deel werd rond 1510 voltooid, waarna de bouw van het koor volgde. De plattegrond toont dat oorspronkelijk een volledige kooromgang met straalkapellen was voorzien; alleen het noordelijke deel werd gerealiseerd.

Latere toevoegingen en interieur

Aan de zuidzijde verrees het zuidkoor; het middenkoor kreeg een houten overkapping. De schilderingen in dit koor dateren van ca. 1570 en werden tijdens de restauratie van 1946–1959 herontdekt. In de 16e eeuw werden de librije (later diaconiehuisje) en het noordportaal toegevoegd. De kerk bevat waardevolle interieurelementen zoals een tiengebodenbord (1581), een preekstoel van Adam Hartman (1648) en een doophek uit de 17e eeuw. Na de Reformatie werd de kerk in 1578 beschadigd tijdens een beeldenstorm en ging zij over naar de Nederduitse Gereformeerde Kerk. In 1638 werd een consistoriekamer toegevoegd; in 1755 werd het koor van het schip gescheiden door een beschilderd schot.

De kerk bezit historische klokken uit 1627 en 1761. Het huidige orgel (1832), gebouwd door Luitjen Jacob en Jacob van Dam, kwam via Leeuwarden en Doesburg in 1955 naar Tholen.