Hof te Zandekerk Kloosterzande

De Hof te Zandekerk in Kloosterzande is een van de belangrijkste voorbeelden van romano‑gotiek in Zeeland. De kapel werd rond 1250 gebouwd door de cisterciënzers van de abdij Ten Duinen (Koksijde), die al sinds 1196 actief waren in het Hulsterambacht. Vanuit hun uithof Te Zande exploiteerden zij het omliggende land: bedijking, ontginning en landbouw vormden de basis voor een succesvolle kloosterlijke economie. De houten voorganger van de kapel werd rond 1250 vervangen door een bakstenen gebouw, passend bij de bouwtraditie van de orde.

Verwoest in de tachtigjarige oorlog

Rond 1580 werd het kloostercomplex verwoest bij het begin van de Nederlandse Opstand. Tussen 1609 en 1614 kwam de herbouw van de kapel tot stand. In 1645 namen Staatse troepen het Land van Hulst in; vanaf 1646 kwam het gebied in handen van de Oranjes. Sinds 1648 wordt de kapel gebruikt voor de Hervormde eredienst.

Architectuur: romano‑gotiek en baksteengotiek

Bij de herbouw in 1609-1614 bleef de oorspronkelijke oostgevel behouden en werd de rest van het kerkje opgetrokken met puin van de kloostergebouwen. De kapel is volledig opgetrokken uit baksteen en heeft een recht gesloten koor met rondboogvensters, kraalprofielen en geprofileerde lijsten. Deze elementen zijn kenmerkend voor de sobere romano‑gotiek die de cisterciënzers in Vlaanderen toepasten, vergelijkbaar met de kloosters Ten Duinen en Ter Doest. Het gesloten karakter van de koorgevel geeft het gebouw een gedrongen, ingetogen monumentaliteit.

De aanwezigheid van spitsboogvensters maakt het gebouw tevens tot een vroeg voorbeeld van baksteengotiek, waarin hoogte en verticaliteit worden bereikt met baksteen. Door de slappe Zeeuwse bodem werd het gewelf in hout uitgevoerd, een techniek die een hogere ruimtelijke werking mogelijk maakte dan een bakstenen kruisgewelf.